Cười Cho Một Cuộc Đối Nhân Qua Câu Chuyện Ngụ Ngôn “Chú Chuột Thông Minh”

Chuyen Ngu Ngon Loai Vat

Trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam mỗi thể loại điều có mục đích và ý nghĩa riêng của nó, như thần thoại dùng để nói về các vị thần, lí giải hiện tượng tự nhiên trong trời đất, mục đích của thần thoại đó là xây dựng sự hiểu biết của con người về thế giới tự nhiên với thực hiện chức năng của thần. Truyền thuyết là những câu truyện kể đặc sắc về các nhân vật lịch sử gắn liền với các yếu tố huyền ảo lung linh, xây dựng bằng niềm tin, sự tôn kính của nhân dân, đến với Cổ tích thì là những câu chuyện kể có tính thần kì về con người, con vật các câu truyện thế sự. Qua đến truyện ngụ ngôn đó là tiếng nói mang tính chất châm biếm chế độc chính trị, thói hư tật xấu trong nhân dân, từ đó mà nêu ra bài học giáo dục con người.

Truyện ngụ ngôn là truyện kể có tính chất thế sự, dùng cách ẩn dụ để thuyết minh cho một chủ đề luân lý, triết lý một quan niệm nhân sinh hay một nhận xét về thưc tế xã hội.

 Riêng ở câu chuyện “ Chú chuột thông minh” nhân dân xây dựng nên nhầm đưa ra những tư tưởng đối nhân xử thế, đạo đức xã hội và là một vũ khí sắc bén châm biếm chế độ chính trị xã hội, đè nén cuộc sống người dân sống “ câm nín” không được nói lên chính kiến của mình. Với riêng tôi, nó còn là một cuộc cãi cọ không khoan nhượng, một sợi chỉ mai chẳng bao giờ đứt, rồi dệt thêm những câu chuyện ví von, rút ra từ đời xưa cho đến đời nay.

Câu chuyện đó là như sau:

Cọp bị thương, nằm trong hang với cái chân lở loét, hôi thối. Các con thú trong rừng bảo nhau đến thăm chúa Sơn Lâm.

Nhưng con nọ đùn cho con kia vào trước. Bỗng nhiên thấy một con cò trắng bay qua liền nhờ cò hỏi xem Cọp ra sao để lựa cách vào thăm cho khỏi thất thốt, e Cọp nổi giận.

Nể lời bọn thú, Cò bay vào. Thấy Cò, Cọp liền hỏi:

– Mày thấy vết thương ở chân tao có mùi thế nào hả?

Cò thành thật đáp:

– Thưa ngài, thối không chịu nổi.

Cọp gầm lên giận giữ. Cò liền bị đớp một cái chí mạng. Các con vật hoảng sợ, Cọp lại hỏi tiếp một con Cáo.

Con Cáo run rẩy:

– Thưa ngài, chân ngài bốc mùi… thơm lắm ạ

Vừa nói xong cáo cũng bị chung số phận như Cò. Lúc này muôn thú chỉ còn biết run lẩy bẩy, không khí đang trầm lặng thì bỗng Cọp chỉ ngay một con chuột đang đứng nhởn nhơ ở đó:

– Chuột, mày lại đây tao hỏi: Mày thấy chân tao có mùi gì?

Chuột thản nhiên:

– Chả có mùi gì cả?

Cọp thấy vậy ngạc nhiên lắm liền hỏi:

– Ngươi không sợ ta à?

Chuột vẫn rất tự tin:

– Tôi bị mù chẳng nhìn thấy ai, mũi tôi bị ngạt tôi chả ngửi thấy gì cả.

Cọp không còn bắt bẻ vào đâu nữa bèn giải tán đám đông và đi về hang nghỉ.

Theo Albert Einstein, truyện cổ tích là làm trẻ em thông minh hơn, bởi các em luôn thơ ngây, luôn có cái nhìn về cuộc sống rất nhẹ nhàng và đơn giản để kích thích trí tuệ, sự tò mò như câu nói :

“Nếu bạn muốn lũ trẻ nhà bạn thông minh, hãy kể cho chúng nghe Truyện Cổ Tích. Nếu bạn muốn chúng thông minh hơn nữa, hãy kể nhiều Truyện Cổ Tích hơn” .

Nhưng với người lớn có một cái nhìn khác hơn về truyện cổ tích, đơn giản là giải trí sau đó là những hành động đối nhân xử thế được dựng nên, nhưng khi chế độ chính trị như chiếc vòng kim cô ràng buộc mỗi con người. Khi xã hội ngày càng khác khe, truyện cười ngụ ngôn ra đời, đáp ứng như cầu giải trí và thỏa ước vọng phê phán, châm biếm của con người, một cách nhẹ nhàng nhưng đầy ẩn ý, để lên án những bất công trong xã hội.

Hình ảnh “con Cọp” vị chúa sơn lâm, biểu thị cho tầng lớp cai trị, kẻ quyền thế với thói ngang ngược.

 Vị chú tể sơn lâm, biểu tượng của sự mạnh mẽ, dữ tợn và hung tàn được xem là biểu tượng của sự thống trị, coi quản mọi việc trong núi rừng. Nếu đưa hình ảnh con cọp ra ngoài đó là sự cai trị của một bộ máy cai trị nhà nước và nhân dân, người diện cho quyền lực thống trị, sự trị vì của một quốc gia.

Trong chuyện, Cọp bị thương Cò mới đến thăm hỏi, Cọp hỏi về vết thương thì có mới trả lời “Thưa ngài, thối không chịu nổi”, vì lẽ đó mà Cò bị ăn thịt. Đến lượt Cáo thì câu trả lời ngược lại “Thưa ngài, chân ngài bốc mùi… thơm lắm ạ” nhưng Cáo cũng làm mồi cho Cọp. Duy chỉ có chuột, một người hoàn toàn không chó chính kiến, nghĩ lợi cho bản thân mà được sống sót. Quay lại với hình ảnh Cọp, một người cai trị mà luôn không hài lòng với những điều mà mọi người bàn tán xung quanh mình, nói đúng cũng không được, bởi đó là sự xúc phạm, bôi xấu đó là tội đáng trừng phạt mà cái chết là sự lựa chon cuối cùng cho những ai dám lên tiếng nói chân thật về thói thư tật xấu của kẻ cầm quyền.

Hình ảnh “con Cò”Cuộc sống ngay thẳng, chất phát thiệt thà, biểu thị cho tầng lớp nhân dân lao động.

Con Cò từ lâu là biểu tượng của dân gian về hình ảnh của người lao động, sáng chiều với ruộng đồng, chỉ biết vất vả với cuộc sống nông nghiệp cày bừa đổi lấy miếng ăn hằng ngày. Đại diện những con người cần cù, chịu thương chịu khó, nhưng hoàn toàn lại bị đè nén với kinh tế và hoàn toàn không quan tâm đến các vấn đề chính trị. Sống ngay thẳng, chẳng biết nịnh bợ bất kì ai, chỉ biết gì nên nói đó, nên họ chỉ là những con mồi đi vào chổ chết đầu tiên của kẻ lắm mưu nhiều kế, nên khi Cọp bị thương chẳng ai dám vào hỏi thăm, duy chỉ có Cò với bản chất, tính khí thật thà, ăn ngay nói thẳng, sống nghĩa tình, chất phát của một nhà nông sống với cái lí cái tình, gặp hàng xóm, kẻ qua đường hạn nạn mà lên tiếng hỏi thăm giúp đỡ, nào ngờ đó là sự chuốc họa vào thân.

 Hình ảnh “con Cáo” những kẻ xảo nguyệt, gian trá.

Con Cáo ứng biến nhanh nhẹn trong hành động và sự mưu trí trong đầu óc, nhưng lại biểu thị của kẻ không chính kiến, bịp bợp và xảo biện, đổi trắng thay đen, để nịnh bợ kẻ quyền thế.

Nên sau câu trả lời tâng bốc “Thưa ngài, chân ngài bốc mùi… thơm lắm ạ”, mà Cáo đã làm miếng mồi cho Cọp, bởi lẽ thắn đại diện cho con người ba phải, nịnh bợ, chỉ biết nghĩ cái lợi sẽ tốt, luôn đi theo kẻ mạnh, nên Cọp đã giết hắn để trừ hậu quả. Bởi những người nịnh bợ luôn bị nằm trong tầm kiểm sót của bề trên, tất nhiên, ai chẳng muốn nghe những lời khen, mật ngọt thì chết ruồi, những người luôn nói chuyện ngon ngọt luôn là những ngọn giáo luôn phóng ra giết chết chúng ta bất kì lúc nào chúng muốn, nên duy chỉ “mật đắng” hay “mật ngọt” chỉ có những kẻ tỉnh táo bên ngoài mới nhận ra, mà chú Chuột có cách ứng biến nhanh nhạy mà vừa không phải là nịnh thần, không phải khép bội bôi xấu hình ảnh chúa tể muôn loài mà vẫn bình yên vô sự.

Hình ảnh “ con Chuột” kiểu nhân vật biểu hiện cho điều không mấy tốt đẹp và đáng ghét trên đời, dùng làm bài học đối nhân xử thế ở đời.

Chuột thoát chết nhờ cách ứng xử khôn ngoan, tỉnh táo, biết cách làm sao thỏa mãn câu trả lời cho hài lòng Cọp để vẹn toàn cả hai bên để không chuốc phải rắc rối. Hình ảnh của Chuột, cũng như cách sống theo bầy đàn, đào hang trong lòng đất, sống lầm lũi tối tăm là hình ảnh của việc chạy theo đám đông, chỉ sợ sự đè bẹp bởi quyền lực về mọi mặt đời sống, nên quyết chọn cách sống an toàn, sống lầm lũi biết hài lòng mọi người từ trên xuống dưới, muốn sống đời an phận, chẳng ý kiến cũng không muốn đấu tranh.

Từ câu truyện trên ta liên hệ trực tiếp với đời sống hiện tại, ta hoàn toàn thấy được sự trùng lập về sự có mặt của nhiều loại người trong xã hội, có người ăn ngay nói thẳng, có người thì chỉ biết tâng bốc, kẻ thì nịnh bợ, kẻ chỉ muốn yên than, bình yên sống qua ngày. Không chỉ đơn giản là đời sống hằng ngày mà trong mọi lĩnh vực, nghành nghề ta luôn thấy được sự có mặt của những khiếm khuyết đời sống, trong xã hội này luôn luôn đầy rẫy sự bất công. Nhất là khi chế độ chính trị xã hội luôn là chiếc vòng kim cô kìm hãm mọi sự phát triển quyền tự do ngôn luận của cá nhân, đó là sự che đậy một cách trắng trợn, góp phần gia tăng sự bất công, oan khuất của xã hội.

Từ câu chuyện “ Chú chuột thông minh” mà ta có một bài học về cuộc sống, dù đúng, dù sai, nhưng nó vẫn là một hệ mẫu ý thức, để chúng ta áp dụng vào cuộc sống, đơn giản là vì mỗi chúng ta, ai cũng mang trên đầu một thể chế và chẳng ai tránh khỏi những ràng buộc.

Vấn đề nịnh thần mồm miệng đỡ chân tay, người lãnh đạo bạo quyền ngang ngược, luôn là vấn đề nhức nhói của xã hội… nên đất nước sẽ không có một ngày tự do, người dân luôn bị kiểm soát, không là hạnh phúc mà luôn xảy ra tranh chấp, mâu thuẫn, xã hội rối loạn, bất ổn định và đầy rẫy sự bất công , khiến người dân cuộc sống sẽ chẳng bao giờ bình yên và hạnh phúc, vì ngay khi chế chố chính trị đã và đang chứa đầy sự bất công. Nên việc sống tại một đất nước không có một ngày công bằng cho những tiếng nói chính đáng, nên nhiều người đã từ bỏ quê hương, để tránh đi những điều họ không muốn đối đầu.

“Sống cần có lập trường” đó là một điều tốt đẹp góp phần xây dựng xã hội công bằng, liêm chính, liêm minh nhưng để khẳng định cái tôi trước ràng buộc bảo thủ của “chiếc vòng kim cô” luôn là sự đau đáo của mỗi cá nhân, bởi họ luôn là những con người bị dồn nén, đè bẹp bất kì lúc nào, không chỉ họ gánh chịu mà kèm theo đó là nhiều hệ lụy.

Nên từ đó, con người cần học cách “sống bình tĩnh” đừng nóng vội, vì hành động sẽ đẹm lại cái lợi, hay cái hại cho chính bạn. Suy nghĩ thấu đáo sẽ có lợi cho chính bạn và mọi người, khi nghĩ nông cạn, nóng vội sẽ đem đến những tai hại.

Sự bình yên trong cuộc sống không phải bắt đầu từ sự hấp tấp, mà bắt đầu từ sự “tỉnh táo và kiên nhẫn” để phản ứng. Hãy nên sống chậm lại, nghĩ cánh nào tốt hơn cho mình và mọi người, đừng vội vàng mà mang lại những điều không mong muốn. Nếu không tiến được cũng không lùi được hãy chọn cách “làm đẹp lòng nhau”, vì cuộc sống, tiếng nói chính nghĩa có thể khuất phục lòng người, nhưng không thể nào khuất phục trước bàn tay quyền lực và những thể chế, thiết chế xã hội.

Từ một câu truyện ngụ ngôn ngắn gọn, xúc tích vô cùng đơn giản về cách ứng xử của những con vật mà ta có thể hiểu được một vẫn đề to lớn hơn. Cách ứng xử của những con vật là cách khái quát các vấn đề  giao tiếp xã hội liên quan đến vấn đề cá nhân, mà cá nhân là những người mang trong tay họ quyền lực lãnh đạo, còn những con người thấp cổ bé họng nên chọn cách sống im lặng không được, lên tiếng nói cũng không xong, họ phải lầm lủi, ậm ức sống vừa hài lòng người khác để sống bình yên hơn.

Truyện ngụ ngôn là một dạng thức mới mà nhân dân đã sáng tạo ra để đáp ứng nhu cầu phản ứng lại các thể chế xã hội một cách manh nha, có ý đồ, không chỉ đơn thuần là giải trí, mà là thúc đầy ý chí, ước nguyện của nhân dân trong cuộc sống. Truyện ngụ ngôn có giá trị vô cùng to lớn trong việc giáo dục giá trị đạo đức co người, để xây dựng xã hội tốt đẹp hơn.

[Tác giả: Thanh Điền – Nguồn: Văn học 365]

(*) Bản quyền bài viết thuộc về VH365. Khi chia sẻ, cần phải trích dẫn nguồn đầy đủ tên tác giả và nguồn 

BÀI VIẾT CÙNG TÁC GIẢ

Con Người, Thiên Nhiên Và Xã Hội Ngày Xưa Qua “Sự Tích Trầu Cau Và Vôi” Màu Sắc Thế Sự Trong Huyền Thoại Chử Đồng Tử Và Tiên Dung

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *