“Mãi Mãi Tuổi Hai Mươi” – Nguyễn Văn Thạc – Tuổi Trẻ Và Sự Nhân Văn Giữa Thời Chiến

“Đò lên Thạch Hãn, ơi… chèo nhẹ
Đáy sông còn đó, bạn tôi nằm
Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ, mãi mãi ngàn năm”

Tuổi hai mươi, trong văn học và trong cuộc sống, là một biểu tượng và sẽ luôn là một biểu tượng cho tuổi trẻ, cho tình yêu, cho sức sống và cho những điều gì mãnh liệt nhất của con người. Đất nước ta ngàn năm khổ cực trong bom rơi lửa đạn, trong lầm than mất mát, đã có những thế hệ mà họ phải xếp những ước mơ hiền dịu nhất, xếp cả thời tuổi trẻ và cuộc đời mình vào chiếc ba lô xanh thẫm để đồng hành cùng vận mệnh dân tộc. Nguyễn Văn Thạc cũng là một người thanh niên như vậy, và bài thơ kia như ôm trọn lấy định mệnh mỏng manh của Thạc, như bao người trẻ khác, anh đã vĩnh viễn gửi gắm bản thân cho vùng đất khói lửa Quảng Trị khi tuổi đời mới tròn hai mươi.

Khi người ta viết nhật ký, họ không bao giờ muốn, cũng như trông mong là hậu thế sau này, tất cả mọi người trên địa cầu đều có thể đọc được những tâm tư sâu kín nhất của họ. Đó là bí mật, bí mật thì luôn quý giá với một hay nhiều thực thể sống. Bí mật đó chính là phần nguyên sơ nhất của một kiếp người, là ước mơ, tình yêu, sự đau đớn, nỗi buồn, nhiệm vụ trong đời. Mãi mãi tuổi hai mươi không phải là một cuốn sách tường thuật lịch sử thời đại, mà là điều gì đó rất riêng tư, là một câu chuyện rất nhỏ giữa hàng vạn những câu chuyện của biết bao con người Việt Nam thầm lặng, kiên trung, bất khuất thời bấy giờ. Vì vậy, bạn không thể mong chờ cuốn sách sẽ cung cấp cho bạn những sự thật về chính trị, xã hội, mà chỉ có thể nhìn nó qua một góc nhìn hết sức giản dị của một người thanh niên trí thức Hà Nội. Nó rất thật, thật đến mức trần trụi và cũng gợi cảm, nhân văn vô cùng. Đó mới chính là cuộc sống, ở tầng nghĩa cơ bản nhất.

Không khó để nhận ra rằng, cuộc sống của con người Việt Nam năm mươi năm về trước bần hàn, khổ cực vô cùng khi những vệt đen của chiến tranh hiển hiện trong từng ngõ ngách, nhịp sống thường nhật của con người. Ấy vậy mà, xanh tươi như lũy tre mọc thẳng, con người Việt ta vẫn luôn luôn lạc quan, vươn lên dạn dày giữa muôn vàn cái khổ, vẫn thương nhau và đùm bọc nhau ngay cả khi ở trong hoàn cảnh rã rời nhất. Chỉ một hành động rất nhỏ, rất tinh tế thôi cũng chất chứa bao tình nghĩa đồng đội không thể nói thành lời. Và chỉ một khi người lính đứng trong hàng ngũ quân đội, họ mới thấm thía được hết những nét đối cực trớ trêu ấy của cuộc đời, thứ mà có chăng sách vở lý thuyết chẳng bao giờ tôi luyện họ.

Có phải rất lạ hay không? Khi mà những chiếc máy bay đen ngòm của địch quần thảo trên bầu trời nước ta mỗi ngày, giết chóc cả trẻ em, những sinh linh vô tội nhỏ nhoi đang ngây thơ tập múa, tập hát. Khi mà những bi kịch và sự biệt ly vẫn hiển hiện rõ mồn một trong cuộc sống. Khi con người đang đau đớn giữa những vết thương, những suy tưởng giằng xé họ mãi không buông. Thì sự sống trên đất nước này vẫn nảy nở không ngừng, cuộc đời vẫn có những khoảng lặng đẹp đến nao lòng. Chất lãng mạn trong cuốn nhật ký vẫn xoa dịu và ru người Việt vào những rung động giản dị nhất. Dẫu trải qua bao tang tóc, “lá tre vẫn dịu dàng đưa ta vào cõi êm ả của tâm hồn”, “sự sống hiện lên ở khắp mọi chiều” – làn gió bấc, cây chanh tím, giọt mưa nhỏ từ mái rạ vạch thành đường sáng bên cửa sổ, sương mù thốc nhẹ lên rặng phi lao ven đường, con trâu đi ngang, con cá trắng bơi dọc và những vòng sóng hình tròn tỏa dọc xung quanh, giọt nắng hình quả trứng lăn nghiêng. Mỗi chiếc lá, mỗi nhành cây mua tím trên rừng, mỗi viền xanh của ruộng bậc thang đều chất chứa những câu chuyện của phận mình và cũng thấm đượm linh hồn đất Việt.

Thế nhưng, người thanh niên, người kể chuyện không phải lúc nào cũng lạc quan, bất khuất. Có những phút giây anh say sưa giữa những lý tưởng của quân ngũ. Và cũng có lúc anh bất lực, yếu lòng, đau khổ vì những trăn trở khôn nguôi về số phận, tình yêu và thực tế. Bạn biết đấy, ở tuổi đời còn rất trẻ, con người ta phải nhoài người mà liên tục vươn lên cho kịp với thời đại, họ cũng rất nhạy cảm với những xung đột và gian khổ thời chiến. Đó là tính nhân văn không thể nào phủ nhận, rất thật và rất “người” ở Thạc. Để rồi, vượt lên trên những biến động tinh thần ấy, người chiến sỹ cộng sản vẫn ngẩng cao đầu, hiên ngang hành quân giữa bầu trời Hà Tĩnh xanh ngắt mây trắng xốp và nắng chói chang cháy bỏng, vừa suy ngẫm về cuộc đời, làm thơ và chẳng bao giờ bỏ cuộc giữa hành trình. Hình ảnh ấy đẹp vĩ đại như thần thoại mà lại gần gũi thực tế vô cùng. Lãng mạn kiên trung đến mức gần như mọi tính từ đều trở nên bất lực khi muốn khắc họa người lính ấy.

Và cũng như những nhật ký khác, chủ nhân của cuốn nhật ký này, dường như cũng ý thức và có dự cảm “đặc biệt” về cái chết của mình trước ngày bước vào tuyến lửa. Ngày 24 tháng 5 năm 1972, những trang nhật ký trở nên cảm xúc vô cùng với nhiều những trăn trở của tác giả về cuộc đời. Anh nhớ về thời thơ ấu ngây thơ trẻ dại chưa thấu những nỗi buồn sâu xa của cuộc đời, nghĩ về lòng nhân đạo, sự hy sinh cao cả cho cuộc đời, niềm tin giữa những con người và hơn hết – chẳng bao giờ hối tiếc vì đã có những tháng ngày tuổi trẻ dữ dội, biết lạc quan, biết yêu và biết ghét, đã cống hiến cho cuộc đời tất cả những gì tuổi trẻ anh có. Nhưng Thạc không tránh khỏi nỗi buồn cùng hoài niệm về sự nghiệp học hành đang trên đỉnh cao mà dang dở, trăn trở khôn nguôi về cái nghĩa vụ của người cầm bút. Biết bao con người tài năng của nước ta đã ngủ yên trong lòng đất mẹ, nhưng di sản mà họ để lại vẫn còn được người đời tiếp sức.

Không thể bỏ lơ những dòng cuối cùng của cuốn nhật ký này, bởi, theo Thạc, bất kỳ một công việc, tình cảm, mối quan hệ “kỳ lạ và thiêng liêng nào”, nếu không có dấu ấn cá nhân và công sức của chính ta bỏ ra thì sẽ chẳng thể nào tồn tại được giữa những thử thách gay go và ác liệt của cuộc đời. Đó là sự thật, nhắc nhở thế hệ trẻ, mọi thời đại, chúng ta, bất cứ ai khi sinh ra cuộc đời đều mang những nhiệm vụ rất riêng, đừng nên bỏ qua và coi thường nó, hãy sống mạnh mẽ, mãnh liệt, lao động cần mẫn và đặt hết tâm tư của mình vào cuộc sống. Con người sẽ chỉ hối hận về những gì họ chưa làm, chứ không phải những gì họ đã dám làm.

Xuyên suốt cuốn nhật ký là tình yêu đầu tiên, trong sáng và duy nhất của Thạc dành cho Như Anh. Có lẽ không cần thiết phải miêu tả lại tình cảm ấy bởi nó quá hiển nhiên và dễ thấy. Có lẽ tình yêu đó, đến cuối đã vượt qua những hạn định của tình yêu thông thường – anh bất chấp tất cả, kể cả sau này hai người không đến được với nhau, anh vẫn sẽ làm bạn để đánh đổi cho em niềm hạnh phúc chân chính, và nhận lấy hết những nỗi khổ dai dẳng đau xót trên đời.

Và sau cùng, chẳng cần một ngôn từ hoa mỹ, chỉ còn một ước mong rất đơn giản, người thanh niên ấy ước ao những niềm vui, lo lắng, nỗi buồn của mình đều hòa chung với những cung bậc cảm xúc của dân tộc. Anh sẽ ra đi, để phục vụ cho lý tưởng dân tộc giải phóng và để bảo bọc cho cuộc sống bình yên sau này của tất cả những người anh yêu thương. 
“Cái chết, chỉ một viên đạn lạc hay một hơi bom – Sự thật bi đát đó không trừ một ai cả.” Anh nằm xuống như bao người khác, nhẹ nhàng và thanh thản. Hơi thở cao cả đã tắt, để lại những đau thương mất mát vô cùng trong lòng những người ở lại. Đây chỉ là một câu chuyện đời giữa hàng triệu câu chuyện đời khác đã mãi mãi dừng ở một thời điểm lịch sử dữ dội của dân tộc. Một lần nữa, nhắc nhở khôn nguôi con người về lòng nhân đạo, chiến tranh và những tội ác hủy diệt của nó. Nếu chúng ta yêu thương nhau và bảo vệ nhau bình đẳng như những cá thể giữa một cộng đồng gắn kết, thì sẽ chẳng có những tang tóc, những mất mát và thương đau.

Có người nói với tôi rằng, Mãi mãi tuổi hai mươi là cuốn sách họ không thích khi đọc về chiến tranh bởi nó quá mơ mộng, ủy mị và không phản ánh sự thật tàn khốc nơi chiến trường. Nhưng hãy nhớ rằng, người thanh niên này đã hy sinh ngay ở những tháng đầu bước vào vùng đất khốc liệt nhất của đất nước – Quảng Trị của những máu và xương. Và cuốn nhật ký là những mảng chân thật nhất về người lính sinh viên gốc Hà Nội. Lãng mạn lắm và bi hùng lắm. Đó chẳng phải là bản chất, gốc rễ của cuộc đời con người hay sao?

Tác giả: H.Phuong – nguồn Văn học 365

(*) Bản quyền bài viết thuộc về VH365. Khi chia sẻ, cần phải trích dẫn nguồn đầy đủ tên tác giả và nguồn 

Đam mê Văn Học – Gửi bài viết TẠI ĐÂY ]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *