Vài Suy Nghĩ Sau Khi Đọc “Người Trong Bao” Của A.P. Chekhov

Xã hội nước Nga những năm cuối thế kỷ XIX bi đát và ảm đảm. Một xã hội con người ta không còn sống bằng tình yêu, mà đối đãi với nhau bằng ánh mắt dị nghị và lãnh đạo. Xãhội ấy được thể hiện trong truyện ngắn “Người trong bao” của nhà văn A.P.Chekhov.

“Người trong bao” là tác phẩm kể về một con người suốt ngày chỉ sống trong một màu đen từ đầu đến chân, từ thể xác đến suy nghĩ. Ngay cả những vật dụng hằng ngày cũng được bao bọc một cách cẩn trọng. Nhân vật ấy là Belikov, một giáo viên dạy tiếng Hy Lạp cổ. Khi bắt gặp hình ảnh con người ấy, những người chung quanh, trong đó có nhà giáo Burkin, người kể lại câu chuyện của Belikov, đều có cái nhìn rất dị nghị. Có lần Belikov đến giải trình một số bất đồng của mình về cách hành xử không chuẩn của Kovalenco. Điều ấy đã làm cho Kovalenco phật lòng, nổi trận cuồng phong xô Belikov ngã nhào xuống cầu thang. Nhìn thấy cảnh đó, những người phụ nữ, trong đó có cô em gái của Kovalenco là Varenka, cũng là người tình của Belikov, cười nhạo ông. Vì quá xấu hổ, ông cho rằng không còn mặt mũi nào để đối diện với cuộc đời, sợ bị báo cáo, sợ bị lên án, sợ bị đánh giá là thiếu chuẩn mực,… Ôm nỗi xót xa ấy, ông chôn vùi mình trong giấc ngủ ngàn thu.

Câu chuyện về nhân vật Belikhov được kể lại qua giọng kể của Burkin, người đồng nghiệp của ông giáo dạy tiếng Hy Lạp. Qua từng tình tiết về cuộc đời của Belikhov được Burkin thuật lại một cách rất tỉ mỉ và đầy vẻ phán xét. Thật vậy, tất cả mọi sinh hoạt hay đời sống cá nhân của Belikhov điều được Burkin đề cập đến, để cố gắng chỉ ra rằng Belikov là một người lập dị với tất cả mọi người, một người luôn mang trong mình nỗi sợ hãi bị dèm pha và phê bình. Nhưng nhân việc nói về Belikov, ta cũng nói về Burkin. Trong giọng kể của Burkin, ta cảm thấy có sự hả hê và thích thú. Bên cạnh đó, Burkin đã có cái nhìn Belikov một cách khá chủ quan. Có thể, chính trong lời kể, Burkin thể hiện một tư duy muốn loại bỏ con người lập dị ấy ra khỏi xã hội. Và nỗi sợ hãi chính là biểu hiện cho việc ấy. Vì nỗi sợ hãi mà Burkin cũng như những người khác xa lánh Belikov. Burkin đại diện cho rất nhiều người, không muốn xem Belikov như một người bình thường với những quan niệm và cách sống riêng của nhân vật ấy. Có lẽ vì thế mà Belikov ngày càng quấn chặt mình trong cái bao đen tối.

Thật sự, mọi người đều không quan tâm đến cuộc đời của Belikov. Chỉ đến khi nhìn thấy ông ta có vẻ tình tứ với Varenka thì họ mới chợt nhớ ra là Belikov chưa có vợ. Và việc thúc dục Belikov kết hôn với Varenka không nhằm đến hạnh phúc đích thật của đôi lứa, nhưng là để thay đổi cách sống của Belikov mà bớt đi gánh nặng cho bản thân họ. Mọi người đều cảm thấy sợ hãi khi phải đối diện với Belikov. Xuyên suốt câu chuyện, ta không nhận ra Belikov đã làm gì nguy hiểm đến an nguy của họ. Vậy tại sao họ sợ hãi? Có lẽ vì xem Belikov không thuộc về thế giới loài người, nên mỗi hành động hay ý kiến của ông đều khiến cho họ phải đặt vấn đề. Không chỉ có Belikov có những điều dị thường mà chính bản thân những người khác cũng hèn nhát và thoái lui. Họ không dám lên lên tiếng trước ý kiến của Belikov, đó là sự cam chịu, hèn nhát. Và chính họ không cảm thông với ông ấy, nhưng chỉ chịu đựng mà nín thở cho qua sông.

Sự thờ ơ, lãnh đạm nhưng cũng đầy vẻ dị nghị của xã hội ấy được thể hiện rõ nét trong đám tang của Belikov. Cái chết của Belikov như một cuộc giải thoát cho những người sống chung quanh ông và cũng cho chính bản thân ông. Những người đồng nghiệp cảm thấy vui thỏa sau sự ra đi của Belikov, nhưng bản thân lại đè nén cảm xúc ấy. Đây là một sự giả tạo. Từ dã Belikov như họ từ dã một gánh nặng trong đời họ. Một thế giới chỉ biết xem người khác là nỗi đau khổ của mình và an bình khi thấy họ ra đi, liệu rằng có phải là một thế giới nhân văn không? Bên cạnh đó, đối với bản thân Belikov, sự ra đi ắt hẳn phải là niềm vui của ông. Vì ông không còn phải sống trong một thế giới không coi ông là thành viên của họ, không còn phải đối diện với sự dị nghị và ích kỷ mà cũng chẳng cần phải ái ngại người ta sẽ đánh giá như thế nào về ông, hoặc thậm chí không phải lo lắng là rồi chuyện gì sẽ xảy ra nữa, bởi lẽ bước qua ngưỡng của của sự chết, ông được hưởng một cõi phúc an nhàn.

Với vai trò là một bác sĩ y khoa, Chekhov đã mổ sẻ cho ta thấy về xã hội Nga thời bấy giờ, qua truyện ngắn “Người trong bao”. Không chỉ qua nhân vật chính là Belikov mà còn qua những nhân vật khác, ta nhìn thấy một nước Nga đang sống trong sợ hãi, sống trong chính những cái bao mà lúc nào họ cũng ảo tưởng rằng họ văn minh hơn kẻ khác.

Tác giả: Ngô Hữu Sang 

Đam mê Văn Học – Gửi bài viết TẠI ĐÂY ]